Month: September 2025

Կոմիտաս

Մաս 1

Փոքր Սողոմոնը մանկուց էլ բնավորությամբ առույգ էր, բարի, մտքերը` երգերի մեջ: Թափառում էր ու երգում, երգում էր ու թափառում: Երբեմն պատահում էր, որ փողոցի տղաները Սողոմոնին նեղացնում էին, բայց նա ուներ ինքնապաշտպանության հիանալի միջոց, նա երգում էր։ Շուտով Սողոմոնի ձայնը գերեց, նվաճեց այդ տղաների սրտերը։ Նրանք այլևս չէին նեղացնում Սողոմոնին: Թափառում էր ու երգում, երգում էր ու թափառում, երեկոյան տուն էր մտնում ու դիմում տատին.

– Մե՛ծ մայր, ինծի չհարցուցի՞ն:

– Բա չհարցուցի՞ն, – պատասխանում էր կատակասեր բարի տատը. (նա գիտեր թոռան սիրած պատասխանը), – փադիշահը քեզ հարցուց, մեծ սուլթանը քեզ հարցուց, Ռուսիո թագավորն ալ քեզ հարցուց։ Իրար ժպտում էին և վայելում աղքատիկ ընթրիքը։ Ծնողների մահից հետո ամենահարազատ, ամենասրտամոտ մարդը Մարիամ տատն էր, որ այնքա՛ն, այնքան բան է տվել փոքրիկ Սողոմոնին… «Հասկացա՞ր, թոռնի՛կս, – սովորեցնում էր Մարիամ տատը, – ուրեմն ես նենե չեմ, մարե եմ, հայերեն ես կլինեմ մարե։ Չմոռանաս, դրսում՝ ուրիշների մոտ, ինձ մարե չասես, չի կարելի։ Մտքիդ մեջ մարե ասա, դրսում՝ նենե»: Հետո ավելացնում էր. «Թոռնի՛կս, հասկացա՞ր, մենք հայ ենք, մարեի լեզվով կլինենք` հայ»։ Էլ ի՞նչ էր թաքուն սովորեցրել տատը… Շատ ու շատ բան` հայ, հայրիկ, հայրենիք, Հայաստան… Բայց նա էլ մահացավ…

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և էլեկտրոնայինբառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

փադիշահ – թագավոր

սուլթան – թագավոր

մարե – մայր

2. Ինչպե՞ս էր Սողոմոնը պաշտպանվում, երբ փողոցի տղաները նեղացնում էին նրան։ Նշի՛ր այն հատվածը, որտեղ դա երևում է:

Սողոմոնը երգում էր։ Սողոմոնը պաշտպանվում էր երգելով.
  Երբեմն պատահում էր, որ փողոցի տղաները Սողոմոնին նեղացնում էին, բայց նա ուներ ինքնապաշտպանության հիանալի միջոց, նա երգում էր։

3. Տեքստում ընդգծի՛ր այն հատվածը, որտեղ նկարագրված է, թե ինչպես էր Սողոմոնի երգն օգնում նրան շփվել ուրիշների հետ։

Շուտով Սողոմոնի ձայնը գերեց, նվաճեց այդ տղաների սրտերը։ Նրանք այլևս չէին նեղացնում Սողոմոնին

4. Ինչո՞ւ է կարևոր, որ Սողոմոնը սովորում էր հայրենի լեզուն և արժեքները փոքր հասակից։

Որովհետև լեզուն ու արժեքները պահում են ազգը։ Եթե փոքրուց սովորի, չի մոռանա։ Դա օգնում է միշտ հիշել, որ հայ է։

5. Երեք նախադասությամբ նկարագրի՛ր Մարիամ տատի դերը Սողոմոնի Կյանքում և նրա սովորեցրած կարևորագույն դաերը։

Մարիամ տատը շատ սիրում էր Սողոմոնին։ Նա նրան սովորեցրեց մայրենի լեզուն։ Տատը սովորեցրեց, որ պետք է հիշել, թե ով ես ու որտեղից ես։

Կոմիտաս

Մաս 2

Փոքրիկ Սողոմոնը շատ որբերի թվում հայտնվեց Գևորգյան ճեմարանում։ Նրանք ճեմարան ընդունվելու համար պետք է քննություն հանձնեին երգեցողությունից: Եվ ահա հասնում է Սողոմոնի հերթը։ Ծղոտի պես բարալիկ, թռչունի պես երկչոտ, կարմիր շապիկով, պոչավոր մաշված սոլերով, զարդանախշ գույնզգույն գուլպաներով պատանին լուռումունջ կանգնել էր կաթողիկոսի առաջ և չէր կարողանում պատասխանել նրա հարցերին, որովհետև հայերեն գրեթե  չգիտեր։ Վեհափառը, տեսնելով, որ տղան հայերեն չի հասկանում, ասում է տաճկերեն. «Դու զուր ես եկել այստեղ, որովհետև մեր ճեմարանում ամեն ինչ հայերեն են անցնում»: Սողոմոնի՝ «Ես էլ եկել եմ հայերեն սովորելու» պատասխանը շատ է դուր գալիս նրան, և կաթողիկոսն առաջարկում է տղային երգել… Սողոմոնը երգեց թուրքերեն: Առաջին անգամ Գևորգյան ճեմարանում թուրքերեն երգ էր հնչում… Բայց նա այնպե՜ս երգեց, այնպե՛ս գերեց կաթողիկոսին, որ հրաշալի ձայնի ու երգեցողության շնորհիվ դարձավ ճեմարանական… Ճեմարանում Սողոմոնը շատ արագ յուրացրեց թե՛ հին հայերենը, թե՛ նոր հայերենը։
  Գևորգյան Ճեմարանում ուսանելու տարիներին Սողոմոնը լսում էր իր դասընկերների երգած երգերը, որ սովորել էին իրենց մամիկներից և պապիկներից: Դրանք նաև Արեւմտյան Հայաստանի տարբեր կողմերի երգեր էին: Սողոմոնը սկսեց գրի առնել այդ երգերը, համեմատել, ընտրել ամենագեղեցիկը, մաքուրը, փորձեց մշակել: Դա եղավ նրա մեծ աշխատանքի սկիզբը։ Ճեմարանն ավարտելուց հետո Կոմիտասը նշանակվում է երաժշտության ուսուցիչ և վանքի երգչախմբի խմբավար։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և էլեկտրոնայինբառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

ինքն իրեն պաշտպանելու

նվաճել – հաղթել, գրավել

          ղքատիկ – շատ քիչ պակասով

կատակասեր – սիրում է կատակ անել

հարազատ – մոտիկ սիրելի մարդ

հայրենիք – այն երկիրը որտեղ ծնվել և մեծացել ես

2. Ինչու՞ է Սողոմոնը առաջին անգամ թուրքերեն երգում, և ինչ ազդեցություն է դա թողնում կաթողիկոսի վրա։ \

Սողոմոնը պաշտպանվում էր երգելով.
  Երբեմն պատահում էր, որ փողոցի տղաները Սողոմոնին նեղացնում էին, բայց նա ուներ

3. Գրի՛ր 5–6 նախադասությամբ, ինչպե՞ս է Կոմիտասն սկսել հավաքել և մշակել հայկական երգերը։ Հրապարակի՛ր բլոգումդ։

Շուտով Սողոմոնի ձայնը գերեց, նվաճեց այդ տղաների սրտերը։ Նրանք այլևս չէին նեղացնում Սողոմոնին։

4. Հորինի՛ր պատմություն «Աշխարհն առանց երաժշտության» և հրապարակի՛ր բլոգումդ։

5. Ի՞նչ երգեր ես հիշում Կոմիտասից։

Մարիամ տատը Սողոմոնի կյանքում ամենահարազատ և սրտամոտ մարդն էր։ Նա Սողոմոնին սովորեցրեց մայրենի լեզվի կարևորությունը և հայրենասիրությունը։ Տատը նրան թողեց այնպիսի դասեր, որոնք դարձան հիմք նրա ապագա կյանքի և ստեղծագործության համար։

6.Ընկերներիդ հետ power point ծրագրով նյութ պատրաստի՛ր Կոմիտասի, նրա ստեղծագործությունների մասին

Կոմիտաս

Մաս 1

Փոքր Սողոմոնը մանկուց էլ բնավորությամբ առույգ էր, բարի, մտքերը` երգերի մեջ: Թափառում էր ու երգում, երգում էր ու թափառում: Երբեմն պատահում էր, որ փողոցի տղաները Սողոմոնին նեղացնում էին, բայց նա ուներ ինքնապաշտպանության հիանալի միջոց, նա երգում էր։ Շուտով Սողոմոնի ձայնը գերեց, նվաճեց այդ տղաների սրտերը։ Նրանք այլևս չէին նեղացնում Սողոմոնին: Թափառում էր ու երգում, երգում էր ու թափառում, երեկոյան տուն էր մտնում ու դիմում տատին.

– Մե՛ծ մայր, ինծի չհարցուցի՞ն:

– Բա չհարցուցի՞ն, – պատասխանում էր կատակասեր բարի տատը. (նա գիտեր թոռան սիրած պատասխանը), – փադիշահը քեզ հարցուց, մեծ սուլթանը քեզ հարցուց, Ռուսիո թագավորն ալ քեզ հարցուց։ Իրար ժպտում էին և վայելում աղքատիկ ընթրիքը։ Ծնողների մահից հետո ամենահարազատ, ամենասրտամոտ մարդը Մարիամ տատն էր, որ այնքա՛ն, այնքան բան է տվել փոքրիկ Սողոմոնին… «Հասկացա՞ր, թոռնի՛կս, – սովորեցնում էր Մարիամ տատը, – ուրեմն ես նենե չեմ, մարե եմ, հայերեն ես կլինեմ մարե։ Չմոռանաս, դրսում՝ ուրիշների մոտ, ինձ մարե չասես, չի կարելի։ Մտքիդ մեջ մարե ասա, դրսում՝ նենե»: Հետո ավելացնում էր. «Թոռնի՛կս, հասկացա՞ր, մենք հայ ենք, մարեի լեզվով կլինենք` հայ»։ Էլ ի՞նչ էր թաքուն սովորեցրել տատը… Շատ ու շատ բան` հայ, հայրիկ, հայրենիք, Հայաստան… Բայց նա էլ մահացավ…

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և էլեկտրոնայինբառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:

փադիշահ – թագավոր

սուլթան – թագավոր

մարե – մայր

2. Ինչպե՞ս էր Սողոմոնը պաշտպանվում, երբ փողոցի տղաները նեղացնում էին նրան։ Նշի՛ր այն հատվածը, որտեղ դա երևում է:

Սողոմոնը երգում էր։

3. Տեքստում ընդգծի՛ր այն հատվածը, որտեղ նկարագրված է, թե ինչպես էր Սողոմոնի երգն օգնում նրան շփվել ուրիշների հետ։

Շուտով Սողոմոնի ձայնը գերեց, նվաճեց այդ տղաների սրտերը։ Նրանք այլևս չէին նեղացնում Սողոմոնին

4. Ինչո՞ւ է կարևոր, որ Սողոմոնը սովորում էր հայրենի լեզուն և արժեքները փոքր հասակից։

Որովհետև լեզուն ու արժեքները պահում են ազգը։ Եթե փոքրուց սովորի, չի մոռանա։ Դա օգնում է միշտ հիշել, որ հայ է։

5. Երեք նախադասությամբ նկարագրի՛ր Մարիամ տատի դերը Սողոմոնի կյանքում և նրա սովորեցրած կարևորագույն դաերը։

Մարիամ տատը շատ սիրում էր Սողոմոնին։ Նա նրան սովորեցրեց մայրենի լեզուն։ Տատը սովորեցրեց, որ պետք է հիշել, թե ով ես ու որտեղից ես։

Հայրենի տուն

Վահագն Դավթյան

Թե հրաշքով ճամփաս տանի

Դեպի Եփրատ ու մանկություն,

Հոտոտելով քեզ կգտնեմ,

Հայրենական փոքրիկ իմ տուն։

Այն կապույտից ու այն ոսկուց,

Որ ջրերին էին թառում,

Կճանաչեմ ու կգտնեմ

Իմ մանկության ոսկե առուն։

Հազարի մեջ կճանաչեմ

Իմ մանկության բարակ բարդին,

Որ խշշում էր երկինքն ի վեր,

Երկինքն առած իր սաղարթին:

Եվ օդի մեջ, ոլորտի մեջ,

Հովերի մեջ լուսաբացի

Ես կգտնեմ բույրերը տաք

Մեր տան ծխի ու մեր հացի:

Թե հրաշքով ճամփաս տանի

Դեպի Եփրատ ու մանկություն,

Հոտոտելով քեզ կգտնեմ,

Հայրենական փոքրիկ իմ տուն։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Դո՛ւրս գրիր անծանոթ բառերը և էլեկտրոնայինբառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
2. Որտե՞ղ է հեղինակը գտնում իր մանկության տունը: Նշի՛ր այն հատվածը, որտեղ դա երևում է:

Մեր տան ծխի ու մեր հացի:

Թե հրաշքով ճամփաս տանի

Դեպի Եփրատ ու մանկություն,

Հոտոտելով քեզ կգտնեմ,

Հայրենական փոքրիկ իմ տուն։

3. Նկարագրիր դեպի ձեր տուն տանող ճանապարհը։ Ի՞նչ բույրեր, ձայներ, տեսարաններ կան։

Մեր տան ճանապարհը նեղ է։ Ամռանը փոշի կա։ Ձմռանը ցեխ է։ Ճանապարհին լսվում են թռչուններ։ Մեր տան մոտ հացի բույր կա։

4. Պատկերացրու՝ ճամփորդ ես։ Մի քանի նախադասությամբ գրիր՝ ու՞ր կտանի քեզ ճանապարհը։

Եթե ճամփորդ լինեմ, ճանապարհը կտանի ինձ դեպի լեռը։ Այնտեղ ես կտեսնեմ ծառեր ու գետ։ Ես կուրախանամ։

5. Օգտվելով համացանցից՝ տեղեկություններ հավաքիր Եփրատի մասին և հրապարակիր բլոգումդ։

Եփրատ գետը շատ երկար է։ Այն անցնում է Հայաստանից, հետո գնում է Թուրքիա, Սիրիա ու Իրաք։ Մարդիկ Եփրատի մոտ վաղուց են ապրել։ Այնտեղ ծնվել է հին քաղաքակրթություն։

6.  
7. Paint նկարչական ծրագրով պատկերիր քո տան հետ կապված ամենաուրախ հիշողությունը, կամ ամենասիրելի վայրը։

Չղջիկ

Ըստ ԱրուսյակՍահակյանի

Մի թռչուն կա՝                                                Լույսը տեսնում՝ թաքնվում է,

Թևեր ունի,                                                      Մութը տեսնում՝ թռչկոտում է:

Փետուր չունի.                                                Հանելուկ-հանմանելուկ,

Մկան նման                                                    Ո՛չ թռչուն է,

Ատամ ունի,                                                    Ո՛չ էլ մուկ:

Մկների թագավորը հրաման արձակեց, որ բոլոր մկները՝ մեծ մկներից մինչև մուկիկ, իրեն հարկ պիտի տան:

Եկան մկները, բերին հարկերը: Մկների թագավորը նայե՜ց, նայե՜ց, հարկատու չղջիկին չտեսավ.

– Չղջիկն ո՞ւր է,

Ասեք, թող իմ հարկը բերե:

– Չղջիկը չկա:

– Կանչեք՝ թող գա՛:

Չղջիկն եկավ.

– Բա ես մո՞ւկ եմ, որ հարկ բերեմ. էդ ո՞ր մուկը թևեր ունի,- ու ցույց տվեց իր թևերը:

– Հա՜,- զարմացավ Մուկ թագավորը,- թողե՛ք, թող գնա:

Մուկ թագավորը նամակ գրեց թռչուն թագավորին, թե՝

– Ես իմ հպատակներից մեկին քեզ եմ տվել. թռչուն է, մուկ չէ:

– Անունն ի՞նչ է:

– Չղջի՛կ:

– Չղջիկին կանչե՛ք:

Չղջիկն եկավ.

– Ի՞նչ հարկ, ի՞նչ բան, ես թռչուն չեմ, մուկ եմ որ կամ,- ու ցույց տվեց ատամները:

– Ա՛յ անպիտան, դու ո՛չ մուկ ես, ո՛չ էլ թռչուն, բա դու ի՞նչ ես:

– Սուտասա՛ն,- ասացին մկնե՞րը, թե՞ թռչունները՝ չեմ հիշում:

Միայն գիտեմ, որ Չղջիկը ցերեկը մկներից է փախչում, գիշերը՝ թռչուններից: Մկները նրան Սուտասան Չղջիկ են ասում, թռչունները՝ Սուտասան Գիշերահավուկ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և էլեկտրոնայինբառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
2. Ի՞նչ հրաման արձակեց մկների թագավորը: Գունավորի՛ր այն հատվածը, որտեղ դա երևում է:
3. Ինչպիսի՞ն էր չղջիկը: Պատմի՛ր նրա մասին:
4. Նամակ գրի՛ր չղջիկին:
5. Այբբենական կարգով թվարի՛ր քեզ ծանոթ թռչունների անունները: